Τα Δικαιώματα της Γυναίκας είναι Ανθρώπινα Δικαιώματα: Η βία δεν αφήνει πάντα σημάδια
Σήμερα, 10 Δεκεμβρίου, ολοκληρώνονται οι 16 Μέρες Δράσης κατά της Έμφυλης Βίας, που ξεκίνησαν στις 25 Νοεμβρίου. Το σύνθημα που κυριαρχεί φέτος είναι ένα σύνθημα που θα έπρεπε να ήταν αυτονόητο, αλλά δυστυχώς χρειάζεται ακόμα να το επαναλαμβάνουμε: «Τα Δικαιώματα της Γυναίκας είναι Ανθρώπινα Δικαιώματα».
Η φράση αυτή, που κατοχυρώθηκε ως θεμελιώδης αρχή στη Διάσκεψη του ΟΗΕ στη Βιέννη το 1993, μας υπενθυμίζει κάτι απλό αλλά θεμελιώδες: οι γυναίκες δεν ζητάμε προνόμια. Διεκδικούμε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Και η αξιοπρέπεια δεν παραβιάζεται μόνο με τη σωματική βία.
Η «Πραγματική» Βία: Όταν το αόρατο πονάει περισσότερο
Ο ΟΗΕ φέτος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ψηφιακή και διαδικτυακή βία. Και αυτό είναι κάτι που με αφορά άμεσα, όχι μόνο ως γυναίκα, αλλά και ως συγγραφέας που ασχολείται με τις παθολογικές σχέσεις και την τοξικότητα.
Επειδή ακριβώς η βία δεν είναι μόνο το ξύλο. Δεν είναι μόνο οι μώλωπες που φαίνονται, όπως δείχνει και το παραπάνω διάγραμμα.
Είναι το gaslighting που σε κάνει να αμφιβάλλεις για την ίδια σου τη λογική.
Είναι η λεκτική κακοποίηση που σε διαβρώνει από μέσα.
Είναι η ντροπή (shaming) που σου επιβάλλουν συστηματικά για τις επιλογές ή το σώμα σου.
Είναι το bullying στα social media που σε απομονώνει.
Αυτή η «αόρατη» βία είναι ακόμα βία. Και αυτό που μου κάνει εντύπωση είναι πόσο συχνά την κανονικοποιούμε. Πόσο συχνά την υπομένουμε σιωπηλά επειδή «δεν είναι και τόσο σοβαρό» ή επειδή «έτσι είναι ο χαρακτήρας του/της». Γιατί η τοξικότητα δεν έχει φύλο. Μπορεί να προέρχεται από σύντροφο, από γονιό, ή ακόμα και από άλλες γυναίκες στο διαδίκτυο.
Η Μη Βίαιη Επικοινωνία και η Δύναμη των Ορίων
Η Μη Βίαιη Επικοινωνία (Non-Violent Communication - NVC) μας διδάσκει ότι ο τρόπος που μιλάμε στους άλλους -και στον εαυτό μας- είναι θέμα σεβασμού και δικαιωμάτων.
Όμως, υπάρχει μια παρεξήγηση: Μη βίαιη στάση δεν σημαίνει παθητικότητα. Δεν σημαίνει ότι καθόμαστε και δεχόμαστε την κακοποίηση με χαμόγελο. Απέναντι σε τοξικές συμπεριφορές, η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μας παίρνει τη μορφή της Οριοθέτησης.
Ας δούμε πώς μεταφράζεται αυτό στην ψηφιακή (και μη) εποχή:
Μια γυναίκα ανεβάζει μια φωτογραφία της. Τα σχόλια που ακολουθούν (συχνά ακόμα και από άλλες γυναίκες):
«Με τόσο μακιγιάζ, ποιος ξέρει πώς είσαι στ' αλήθεια;»
«Προσπαθείς πολύ. Χαλάρωσε λίγο.»
Αυτά δεν είναι «απλά σχόλια». Είναι μικρο-επιθέσεις που στοχεύουν στην αξιοπρέπεια. Είναι σεξισμός μεταμφιεσμένος σε «άποψη».
Η απάντηση που σέβεται τα δικαιώματά μας δεν χρειάζεται να είναι επιθετική, πρέπει όμως να είναι ξεκάθαρη:
«Το σχόλιό σου είναι αγενές και δεν είναι ευπρόσδεκτο εδώ.»
«Το πώς επιλέγω να εκφράζομαι δεν χρειάζεται την έγκρισή σου.»
Άλλα κλασικά παραδείγματα που στοχεύουν τις γυναίκες στον εργασιακό χώρο:
«Είσαι πολύ υστερική/συναισθηματική για να σε παίρνουν στα σοβαρά.»
Η απάντηση εδώ είναι η υπεράσπιση της συναισθηματικής μας εγκυρότητας:
«Τα συναισθήματά μου είναι έγκυρα. Το ότι εκφράζω θυμό ή δυσαρέσκεια δεν με κάνει "υστερική", με κάνει άνθρωπο που διεκδικεί το δίκιο του.»
Η ισότητα φαίνεται στις λεπτομέρειες (και στα μενού των εταιρειών)
Και αν νομίζουμε ότι στις «ανεπτυγμένες» χώρες έχουμε λύσει όλα τα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ισότητας, ας το ξανασκεφτούμε. Η ανισότητα κρύβεται πλέον στις θεσμικές λεπτομέρειες.
Χθες, έκανα μια αναζήτηση στο σύστημα HR της εταιρείας, θέλοντας να δω τις επιλογές για άδεια ασθενείας. Αναρωτήθηκα: «Αν σήμερα είχα φρικτούς πόνους περιόδου, τι θα δήλωνα;»
Έψαξα στο drop-down menu. Υπήρχαν δεκάδες επιλογές: «γαστρεντερικά προβλήματα», «κρυολόγημα», «γρίπη». Έχουμε κανονικοποιήσει πλήρως στο εταιρικό περιβάλλον ότι ένας υπάλληλος μπορεί να έχει στομαχικές διαταραχέςή να τρέχει η μύτη του.
Όμως, πουθενά δεν υπήρχε η επιλογή «πόνοι περιόδου» ή «δυσμηνόρροια».
Για το σύστημα, αυτός ο πόνος είναι ανύπαρκτος. Μια φυσιολογική βιολογική λειτουργία που αφορά το μισό πληθυσμό του πλανήτη, παραμένει «αόρατη», ταμπού, ανάξια αναφοράς. Μας δημιουργεί αμηχανία να φανταστούμε μια γυναίκα που αιμορραγεί και πονάει, γι' αυτό προτιμάμε να την αναγκάζουμε να λέει ψέματα ότι έχει «πονοκέφαλο» ή «ίωση».
Και αυτό δεν είναι θέμα του ποιος εργάζεται στο HR (συχνά είναι γυναίκες). Είναι θέμα συστημάτων και λογισμικών που φτιάχτηκαν με παλιές προδιαγραφές και συντηρούνται από την αδράνεια. Αυτή η θεσμική «τύφλωση» είναι κι αυτή μια μορφή βίας.
Η αναγνώριση είναι το πρώτο βήμα
Για σήμερα, ας κρατήσουμε αυτό: Η βία έχει πολλές μορφές.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι υπάρχει. Το πρόβλημα είναι ότι συχνά δεν την αναγνωρίζουμε ως τέτοια. Έχουμε μάθει να δικαιολογούμε το gaslighting («αστειεύομαι»), τον συναισθηματικό εκβιασμό («αν με αγαπούσες...») και την απομόνωση («μόνο εγώ σε νοιάζομαι»).
Δεν έχουμε αρκετή ψυχοεκπαίδευση. Όταν δεν έχεις λέξεις για να περιγράψεις αυτό που βιώνεις, πιστεύεις ότι το πρόβλημα είσαι εσύ.
Η αναγνώριση των τοξικών συμπεριφορών είναι πράξη υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μας. Είναι το πρώτο, το πιο κρίσιμο βήμα. Πριν θέσουμε όρια, πριν φύγουμε από μια καταστροφική σχέση, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να μας μειώνει.
 |
| Αποχαιρετώντας τους τοξικούς ανθρώπους |
Σήμερα, την Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ας θυμηθούμε: Η προστασία ξεκινάει από την ικανότητά μας να βλέπουμε την αλήθεια, ακόμα και όταν η βία είναι αόρατη.
