Πώς να βρείτε τους ανθρώπους που σας αξίζουν
Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί κάποιες φιλίες που ξεκινούν με τόσο ενθουσιασμό καταλήγουν να σας αφήνουν άδειους; Γιατί εκείνος ο άνθρωπος που σας «λάτρευε» την πρώτη εβδομάδα εξαφανίστηκε όταν χρειαστήκατε πραγματική υποστήριξη; Ή γιατί εκείνη η φίλη που ήταν πάντα εκεί για τα προβλήματά σας, παγώνει όταν της μοιράζεστε μια επιτυχία;
Η αλήθεια είναι ότι πολλοί από εμάς έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε τις προφανείς «κόκκινες σημαίες» — το ψέμα, την προδοσία, τη χειραγώγηση. Αλλά οι πιο δύσκολες περιπτώσεις δεν είναι οι προφανείς. Είναι εκείνες οι σχέσεις που φορούν μάσκα για μήνες, μέχρι κάποια στιγμή που αλλάζει η δυναμική — εσείς επιτυχαίνετε, εσείς αναρρώνετε ή εσείς βάζετε όρια ή αντίθετα εσείς έχετε κάποια δυσκολία ή αρρωσταίνετε — και τότε βλέπετε αν στήριζαν εσάς ή απλά μια βολική εκδοχή σας.
Αυτό το άρθρο δεν είναι για το πώς να «τεστάρετε» τους φίλους σας σαν να δίνουν εξετάσεις. Είναι για το πώς να παρατηρείτε την ασυμβατότητα νωρίς — πριν επενδύσετε χρόνο και ψυχή σε ανθρώπους που δεν μπορούν να σας δουν ολόκληρους.
Η οριοθέτηση δεν είναι εγωισμός. Είναι αυτοσεβασμός.
Πριν εφαρμόσετε τα παρακάτω εργαλεία στους άλλους, εφαρμόστε τα πρώτα στον εαυτό σας. Είστε εσείς πραγματικός φίλος;
Μέρος 1: Ο Πίνακας της Σύνδεσης: Ποιος θέλουν να είστε;
Κάθε άνθρωπος φέρνει μαζί του ένα αόρατο «κουτί» — μια προσδοκία για το ποιοι πρέπει να είστε. Ο τρόπος που αντιδρούν στην επιτυχία σας και στον πόνο σας αποκαλύπτει ποια θέση έχουν φτιάξει για εσάς στη ζωή τους.
 |
| Ο Πίνακας της Σύνδεσης |
Οι Τέσσερις Τύποι Αντίδρασης
Ο Σωτήρας / The Rescuer (Υψηλή ανοχή στον Πόνο σας και χαμηλή ανοχή στην Επιτυχία σας)
Τι παρατηρείτε: Είναι υπέροχοι όταν είστε χάλια. Σας φροντίζουν, σας ακούνε.
Η Παγίδα: Όταν αναρρώσετε ή πετύχετε κάτι, αλλάζουν θέμα ή το υπονομεύουν. Χρειάζεται να είστε «σπασμένοι» για να νιώθουν εκείνοι χρήσιμοι. Η δύναμή σας απειλεί τον ρόλο τους. Δεν θέλουν άνθρωπο, θέλουν έναν άρρωστο που τους έχει πάντα ανάγκη.
Ο Κριτής / The Judge (Χαμηλή ανοχή και στον Πόνο και στην Επιτυχία σας)
Τι παρατηρείτε: Θέλουν να είστε προβλέψιμοι και «σωστοί».
Η Παγίδα: Στην επιτυχία σας κάνουν έλεγχο («Πόσο κόστισε; Είναι σίγουρο; Θα σου κάνει καλό;»). Στον πόνο σας νιώθουν δυσφορία. Δεν θέλουν άνθρωπο, θέλουν έναν στρατιώτη που δεν κάνει λάθη, που δεν βγαίνει «έξω από το σενάριο» τους.
Ο Συλλέκτης / The Collector (Υψηλή ανοχή στην Επιτυχία σας και χαμηλή ανοχή στον Πόνο σας)
Τι παρατηρείτε: Σας λατρεύουν όταν λάμπετε. Σας ανεβάζουν στα social media, καυχιούνται για εσάς.
Η Παγίδα: Σας αγαπούν σαν «τρόπαιο». Αν δείξετε «άσχημη» ευπάθεια ή αδυναμία, εξαφανίζονται ή το αρνούνται («Όχιιι, εσύ είσαι τέλειος, μην λες τέτοια!»). Δεν θέλουν άνθρωπο, θέλουν ένα μπιμπελό που είναι πάντα όμορφο.
The Real Friend / Ο Αληθινός Φίλος (Υψηλή ανοχή και στον Πόνο και στην Επιτυχία σας)
Τι παρατηρείτε: Μπορούν να κρατήσουν την ένταση και των δύο άκρων. Γιορτάζουν την επιτυχία σας χωρίς ζήλεια και στέκονται στον πόνο σας χωρίς να προσπαθούν να σας φτιάξουν ή να φύγουν. Είναι οι μόνοι που καταλαβαίνουν ότι το ένα δεν αποκλείει το άλλο.
Το bonus: Γνωρίζουν ότι η επιτυχία δεν σημαίνει ευτυχία και ο πόνος δεν σημαίνει αποτυχία. Και είναι δίπλα σας για να σας βοηθήσουν να είστε ευτυχισμένοι, μαζί.
Μέρος 2: Η Γέφυρα - Λειτουργική Αξιοπιστία (The Protocol)
Πριν αναλύσουμε τα βαθιά συναισθήματα, υπάρχει μια πρακτική διάσταση: Το Πρωτόκολλο. Μπορεί αυτός ο άνθρωπος να εμφανιστεί; Είναι λειτουργικός;
⚠️ The System Disclaimer: Νευροδιαφορετικότητα & Ψυχική Υγεία
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Πολλοί άνθρωποι που αγαπάτε μπορεί να έχουν ΔΕΠΥ (ADHD), αυτισμό, κατάθλιψη ή να περνούν φάση burnout. Αυτό συχνά τους κάνει να χάνουν ραντεβού, να ξεχνούν να απαντήσουν ή να αποσύρονται.
Τους απορρίπτουμε; Όχι. Αλλά ισχύει το εξής: Η πρόθεση δεν αναιρεί πάντα το αποτέλεσμα.
Ο Κανόνας της Επικοινωνίας: Όσο περισσότερο εξηγούν πώς λειτουργούν («Συγγνώμη, έχω ΔΕΠΥ και χάνω την αίσθηση του χρόνου, σε παρακαλώ στείλε μου reminder»), τόσο πιο εύκολα μπορείτε να προσαρμόσετε το Πρωτόκολλο. Αν όμως υπάρχει μόνιμη ασυνέπεια χωρίς εξήγηση, η σχέση δεν μπορεί να λειτουργήσει, όσο καλή κι αν είναι η πρόθεση.
Ειλικρίνεια + Εξήγηση = Μπορούμε να βρούμε λύση (Προσαρμογή).
Σιωπή + Εξαφάνιση = Δεν υπάρχει σύνδεση (Αποχώρηση για αυτοπροστασία).
Δεν ψάχνουμε για «φυσιολογικούς» ανθρώπους. Ψάχνουμε για ανθρώπους που αναλαμβάνουν την ευθύνη του λειτουργικού τους συστήματος.
Η Κλίμακα του Πρωτοκόλλου
Φανταστείτε μια κλίμακα 4 επιπέδων:
Πριν εφαρμόσετε το Διάγραμμα και το Πρωτόκολλο στους άλλους, εφαρμόστε τα πρώτα στον εαυτό σας. Εσείς είστε High Protocol and Real Friend?
Μέρος 3: Οι Τρεις Ζώνες Παρατήρησης
Αν η «Γέφυρα» είναι σταθερή, τότε μπαίνουμε στην ουσία της σχέσης. Μην προκαλείτε καταστάσεις τεχνητά. Η ζωή θα τα φέρει από μόνη της. Εσείς απλά πρέπει να είστε παρόντες και να παρατηρήσετε.
Ζώνη 1: Η Αντίδραση στην Επιτυχία
Πότε συμβαίνει: Όταν μοιράζεστε κάτι καλό (μια προαγωγή, μια νέα σχέση, μια προσωπική νίκη).
Ύποπτη ένδειξη: Αλλαγή θέματος, ειρωνεία, ή ανάκριση («Και πόσα λεφτά θα παίρνεις;»).
Υγιής αντίδραση: Χαρά, περιέργεια («Μπράβο! Πώς νιώθεις;»).
Ζώνη 2: Η Αντίδραση στον Πόνο
Πότε συμβαίνει: Όταν δεν είστε τέλειοι. Όταν είστε κουρασμένοι, αχτένιστοι, ή κάνατε ένα λάθος.
Ύποπτη ένδειξη: Σιωπή, αμηχανία, ή άρνηση («Έλα μωρέ, δεν έγινε τίποτα, είσαι θεά»).
Υγιής αντίδραση: Ταύτιση ή/και αποδοχή («Σε καταλαβαίνω απόλυτα, κι εγώ χάλια ήμουν χθες»).
Ζώνη 3: Η Αντίδραση στο Όριο
Εδώ είναι που οι περισσότερες φιλίες μπερδεύονται. Είναι εύκολο να είσαι φίλος όταν όλα είναι ανοιχτά και χαλαρά. Τι γίνεται όμως όταν βάζεις όρια;
Το Σενάριο: Σας προτείνουν κάτι που απαιτεί πολλή ενέργεια (π.χ. ξενύχτι, club, ταξίδι, ή να κάνετε μια εξυπηρέτηση). Εσείς θέλετε να τους δείτε, αλλά δεν έχετε την ενέργεια για το "full package".
Τι λέτε: «Θέλω πολύ να σε δω! Όμως είμαι πτώμα/έχω πρωινό ξύπνημα, οπότε μπορώ να έρθω με την προϋπόθεση ότι θα το κάνουμε χαλαρό/θα είμαι σπίτι μέχρι τις 11:00/θα πάμε κάπου ήσυχα να τα πούμε.»
Ή αν ζητήσουν χάρη, λέτε: «Δεν μπορώ να σε πάω εγώ στο αεροδρόμιο, αλλά μπορώ να έρθω να πιούμε καφέ πριν φύγεις.»
Με άλλα λόγια δεν ακυρώνετε τελευταία στιγμή (δεν έβαλα αυτό το παράδειγμα γιατί θα ήταν κακή διαχείριση του λειτουργικού σας συστήματος) αλλά βάζετε έναν λειτουργικό περιορισμό που εξυπηρετεί την ευεξία σας.
Σωτήρας: Ενοχοποίηση. («Κρίμα και ήθελα να ξεσκάσουμε... Καλά, δεν πειράζει, θα κάτσω κι εγώ σπίτι.»)
Συλλέκτης: Πίεση. («Έλα μωρέ, μην είσαι βαρετή! Θα σε ανεβάσει η έξοδος!» — Αγνοούν την ανάγκη σας).
Κριτής: Ψυχρότητα. («Οκ. Άστο καλύτερα.» και μετά εξαφανίζονται για λίγο ή για πολύ — Σας τιμωρούν που χαλάσατε το πρότυπο που είχαν στο μυαλό τους για εσάς).
Αληθινός Φίλος: Προσαρμογή. («Φουλ κατανοητό. Πάμε για ένα χαλαρό κρασί και μετά σε αφήνω να πας για ύπνο.» — Σέβονται την ανάγκη σας).
 |
| Το Διάγραμμα της Σύνδεσης |
Επίλογος: Το Κάστρο σας αξίζει φρουρούς, όχι αυλικούς
Αυτό το πλαίσιο σκέψης δεν φτιάχτηκε για να κρίνετε τους ανθρώπους ως «καλούς» ή «κακούς». Οι περισσότεροι άνθρωποι κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν με τα εργαλεία που έχουν.
Όμως, η δική σας ενέργεια δεν είναι απεριόριστη. Η ζωή σας είναι ένα Κάστρο.
Η Γέφυρα (Protocol) υπάρχει για να διασφαλίσει ότι δεν θα μπαίνουν όσοι φέρνουν χάος.
Οι Ζώνες Παρατήρησης υπάρχουν για να διασφαλίσει ότι όσοι μπουν στην Αίθουσα του Θρόνου, αγαπούν εσάς — και όχι μόνο τη χρησιμότητά σας ή την εικόνα σας.
Οι σωστοί φίλοι δεν χρειάζεται να είναι τέλειοι. Χρειάζεται απλώς να είναι συμβατοί: Να μπορούν να χαρούν με τη χαρά σας, να αντέξουν τη λύπη σας και —κυρίως— να σεβαστούν τα όριά σας.
Η Τελική Ταξινόμηση: Inner or not even dinner?
 |
| Η Γέφυρα για το Κάστρο |
FAQs
1. Μα πώς ξέρω ότι δεν είναι τυχαίο; Ίσως απλά είχε άσχημη μέρα.
Αυτή είναι η πιο συχνή αντίρρηση — και η πιο σημαντική.
Η απάντηση: Οι άνθρωποι είναι διδάξιμοι.
Όταν ένας άνθρωπος κάνει ένα λάθος μία φορά και το αναγνωρίζει («Λυπάμαι, είχα άσχημη μέρα, θα έπρεπε να χαίρομαι για σένα»), αυτό είναι υγιές. Αυτό είναι κάποιος που μαθαίνει.
Όταν όμως το pattern επαναλαμβάνεται — κάθε φορά που μοιράζεστε επιτυχία παγώνουν, κάθε φορά που θέτετε όριο ενοχοποιούν — τότε δεν είναι τυχαίο. Είναι χαρακτήρας.
Η δοκιμή: Μετά από μια αρνητική αντίδραση, δώστε τους feedback με ευγένεια:
«Είχα την εντύπωση ότι δεν χάρηκες όταν σου είπα για την προαγωγή. Έγινε κάτι;»
Αν είναι υγιής άνθρωπος θα πουν:
«Α, συγγνώμη! Όντως είχα το μυαλό μου αλλού. Συγχαρητήρια πραγματικά!»
Αν είναι τοξικός θα πουν:
«Εσύ το φαντάζεσαι» ή «Μα τι θες να κάνω, να πηδάω από τη χαρά μου;»
Η διαφορά: Οι υγιείς άνθρωποι διορθώνουν. Οι τοξικοί αμύνονται.
2. Τι γίνεται αν κάποιος αλλάξει μετά από ένα χρόνο;
Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Κάποιοι άνθρωποι εξελίσσονται — είτε θετικά (μαθαίνουν, θεραπεύονται) είτε δυστυχώς αρνητικά (στρες, τραύμα, ζήλεια).
Η λύση: Το κόσκινο δεν είναι μόνο για νέους ανθρώπους. Είναι συνεχές.
Ο Ετήσιος Έλεγχος: Κάθε 6-12 μήνες, παρατηρήστε:
Protocol:
Εξακολουθούν να εμφανίζονται;
Αν κάνουν λάθη, τα διορθώνουν;
Quadrant:
Πώς αντιδρούν στις επιτυχίες σας τώρα;
Πώς αντιδρούν στον πόνο σας τώρα;
Είναι ευέλικτοι όταν θέτετε όρια τώρα;
Eίναι επίσης καλό να μοιράζεστε επιτυχία ή προβλήματα από διαφορετικούς χώρους γιατί κάποιος μπορεί π.χ. Να αντέχεινα είσαι καλός εκεί αλλά μόνο εκεί και όχι άλλού.
Αν τα patterns αλλάζουν (π.χ. κάποιος που παλιά σας στήριζε τώρα ελαχιστοποιεί), επαναξιολογήστε.
Θυμηθείτε: Είναι εντάξει να αποχωρήσετε από φιλίες που δεν σας υπηρετούν πια. Η αφοσίωση δεν σημαίνει αυτοθυσία. Ειδικά αν έχετε εξελιχθεί σε κάτι καλύτερο από αυτό που ήσασταν παλιά, αυτό τεστάρει τις παλιές ισορροπίες.
3. Πώς μπορώ να το εφαρμόσω χωρίς να «τεστάρω» τους ανθρώπους;
Αυτό δεν είναι χειραγώγηση. Είναι παρατήρηση.
Δεν χρειάζεται να δημιουργήσετε τεχνητές καταστάσεις. Απλά να είστε ειλικρινείς και να παρατηρείτε πώς αντιδρούν.
Κανονίστε ραντεβού → Έρχονται;
Αν κάτι πάει στραβά → Πώς το διαχειρίζονται;
Μοιραστείτε το καλό που σας συμβαίνει. Μην το κρύψετε από φόβο.
Αν σας συμβαίνει κάτι άσχημο, πείτε το. Μην προσποιείστε την τελειότητα.
Αν χρειάζεται να αλλάξετε πλάνα, πείτε το. Μην υποχωρείτε πάντα.
Το κλειδί: Μην αλλάζετε ποιοι είστε. Απλά μην κρύβετε ποιοι είστε για να κάνετε τους άλλους πιο άνετους.
Οι σωστοί άνθρωποι θα μείνουν. Οι λάθος θα φύγουν. Και αυτό είναι καλό.
3. Δεν είναι πολύ σκληρό να «κόβω» ανθρώπους έτσι;
Υπάρχει διαφορά μεταξύ κόβω και οριοθετώ.
Δεν χρειάζεται να κόψετε κάθε άνθρωπο που αποτυγχάνει σε μία δοκιμή. Αλλά μπορείτε να ρυθμίσετε την εγγύτητα:
Δεν είστε κακός άνθρωπος επειδή προστατεύετε την ενέργειά σας. Είστε σοφός.
4. Είναι έγκυρο αυτό το εργαλείο; Δεν είναι πολύ απλοϊκό;
Εξαιρετική ερώτηση. Επειδή είμαι business analyst και φτιάχνω συνέχεια process maps, ένα πράγμα που έχω μάθει είναι να έχω χιούμορ.
Γιατί ένα πράγμα είναι σίγουρο: όσο καλά κι αν φτιάξεις εσύ τη διαδικασία, θα έρθει κάποιος και θα κάνει το δικό του.
Τότε η διαδικασία θα πάρει έναν νέο αριθμό (π.χ. version 0.2), θα αρχειοθετηθεί και θα φτιάξουμε την επικαιροποιημένη έκδοση.
Αυτό το flowchart δεν είναι ψυχολογική διάγνωση. Είναι ένα heuristic (ένας εμπειρικός κανόνας για νοητική συντόμευση) — ένα εργαλείο που σας βοηθά να παρατηρείτε τα μοτίβα γρηγορότερα.
Σκεφτείτε το σαν GPS:
Δεν σας λέει τη μόνη διαδρομή
Μπορεί να κάνει λάθος
Αλλά σας βοηθά να φτάσετε πιο γρήγορα από το να ψάχνετε τυχαία
Για αυτό, αν έχετε γνώση άλλων παραγόντων που δεν καλύπτονται στο quadrant ή στο chart, πολύ ευχαρίστως να μου πείτε. Θα το αναβαθμίσουμε μαζί.
5. Τέτοια πράγματα γράφεις και στο βιβλίο σου “Αποχαιρετώντας τους τοξικούς ανθρώπους”;
Όχι, καθόλου. Το βιβλίο μου δεν είναι η δική μου θεωρία. Σε αυτό παραθέτω τα αποτελέσματα επιστημονικής έρευνας και θεραπείας στην οποία συμμετείχα ως θεραπευόμενη. Είναι γραμμένο από τη σκοπιά κάποιου που έχει ζήσει την κατάσταση, αλλά δεν βασίζεται στις δικές μου υποκειμενικές εμπειρίες ή προσωπικές ιδέες. Το blog, αντίθετα, είναι ο χώρος για πιο προσωπικές σκέψεις. Το συγκεκριμένο διάγραμμα ήταν ένας τρόπος να βάλω τάξη στο χάος και πραγματικά με διασκέδασε η διαδικασία της δημιουργίας του. Ελπίζω να διασκέδασε και εσάς.
Έκδοση v0.1 - Ανοιχτή για επικαιροποιήσεις και σχόλια. Αν εντοπίσατε μοτίβα που δεν καλύπτονται εδώ, μοιραστείτε τα. Όλοι μαθαίνουμε.
