Όταν ήμουν μικρή είχα δει μια ταινία δράσης με νίντζα. Ήταν μια ομάδα νίντζα που μόλις είχε επιτεθεί σε ένα κτίριο (δεν θυμάμαι την πλοκή, αλλά αν σας θυμίζει κάτι και ξέρετε ποια ταινία είναι, πείτε μου) και σε αυτή την ομάδα βρίσκονταν ένας πατέρας μαζί με τον γιο του. Σε κάποια στιγμή ο πατέρας τραυματίστηκε και έπρεπε να τον αφήσουν πίσω. Ο γιος του τον κοίταξε ίσως για δυο δευτερόλεπτα παραπάνω απ' ό,τι θα απαιτούσε μια ταινία δράσης και μετά συνέχισε την πορεία του.
Έμεινα έκπληκτη. Είχα συνηθίσει να βλέπω αμερικανικές ταινίες με στρατιώτες να πεθαίνουν και περίμενα τον πατέρα να πει κάτι του τύπου: «Γιε μου, [βάλτε εδώ μεγάλα λόγια]». Όμως δεν είπαν τίποτα. Και τότε μου ήρθε η συνειδητοποίηση: αν περίμενα το τέλος της ζωής μου για να πω στον γιο μου ότι τον αγαπώ ή για να του αποκαλύψω πού είχα κρύψει τον θησαυρό, τότε θα είχα αποτύχει.
Και από εκείνη τη στιγμή αποφάσισα να ζήσω μια ζωή χωρίς ανάγκη για τελευταία λόγια. Χωρίς ανάγκη για αυτό που λέγεται «ηθική διαθήκη» -ιδανικά χωρίς ανάγκη ούτε για οικονομική διαθήκη, αν και αυτό το θεωρώ αναγκαίο για πρακτικούς λόγους.
Αυτό το μάθημα το θυμήθηκα έντονα τον καιρό που ετοιμαζόμουν να φύγω από την Ελλάδα, λίγο πριν τα τριάντα μου χρόνια. Έτσι, βρήκα όλους τους ανθρώπους που ήθελα να έχω πει κάτι και δεν το είπα και τους το είπα (ναι! το έκανα αυτό και αισθανόμουν πολύ καλά!) Και σε αυτούς που θα μπορούσα να είχα κάνει κουβέντα και δεν έκανα, υπάρχει λόγος: είτε οι πράξεις μας είχαν μιλήσει από μόνες τους είτε οι κουβέντες μας θα ήταν ανώριμες, κυρίως γιατί έπρεπε να γίνουν κι άλλες πράξεις.
Από τότε είμαι πολύ προσεκτική ώστε να μην χρειαστεί να επιστρέψω ξανά σε ανθρώπους του παρελθόντος. Δεν σημαίνει πως όλα είναι στρωτά και ξεκάθαρα κάθε φορά, αλλά αν δεν υπάρχει closure υπάρχει λόγος και προσωπικά είμαι εντάξει με αυτόν τον λόγο. Στην τελική, οι μόνοι που βλέπουν τις πράξεις μου καθημερινά για να μπορούν να κρίνουν τις αξίες μου είναι αυτοί που με ζούνε.
Βέβαια, το να ζεις μαζί με κάποιον άλλο θέλει συνειδητή επιλογή και εστιασμένη ενέργεια. Γι' αυτό πάντα με ενδιέφερε η ιδέα του "κήπου" του Επίκουρου, με απασχολεί πολύ η γεωγραφική απόσταση στην εποχή μας. Δεν αναφέρομαι στην τηλε-εργασία (που ήταν ό,τι καλύτερο συνέβη σε εμένα και στον συγκεκριμένο τομέα που εργάζομαι). Δεν αναφέρομαι καν στη δική μου μετανάστευση στο εξωτερικό, γιατί έχω μάθει καλά ότι είναι πολύ εύκολο να αποξενωθείς από τον άλλο ακόμα κι αν μένεις στην ίδια την πόλη -άμα δεν κάνεις συνειδητή προσπάθεια να ζεις ποιοτικές και ποσοτικές στιγμές μαζί του.
Γι' αυτό η σχέση μας με τους γονείς μας και τα παιδιά μας (δεδομένου ότι ζήσαμε ή ζούμε μαζί τους ή έστω κρίνουμε την προσπάθεια) είναι τόσο ξεχωριστή: Είμαστε οι κύριοι κριτές της ποιότητας και της ποσότητας των πιο οικείων σχέσεων που μπορούν να κάνουν οι γονείς μας με κάποιον που τους έχει ανάγκη. Και τα παιδιά μας είναι οι κύριοι κριτές της δικής μας ικανότητας για ενσυναίσθηση και οικειότητα με όσους τους έχουν ανάγκη.
Επομένως, δεν νομίζω ότι θα είχα ποτέ «τελευταία λόγια» να πω σε κανέναν.
 |
| αυτή είναι η κόρη μου (ντυμμένη λαγός) και το αρκουδάκι της |
Αν όμως, για κάποιο λόγο, έπρεπε να τα διατυπώσω ρητά τα τελευταία λόγια μου στην κόρη μου, θα της έλεγα:
Σε εμπιστεύομαι.
Σε αγαπώ με κάθε τρόπο.
Μην αφήσεις κανέναν να σου πει τι μπορείς ή τι δεν μπορείς να κάνεις με βάση το φύλο σου, τη φυλή σου, την καταγωγή σου -με βάση οτιδήποτε άλλο εκτός από την καρδιά σου.
Προσπάθησε να φτιάξεις έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι δεν ζηλεύουν ο ένας τον άλλον. Δεν υπάρχει καλύτερος ή χειρότερος άνθρωπος.
Υπάρχουν όμως άνθρωποι πιο ικανοί και λιγότερο ικανοί από άλλους σε συγκεκριμένα πράγματα -και αυτό είναι εντάξει.
Δεν υπάρχει ιεραρχία σε τίποτα. Οι άνδρες δεν είναι καλύτεροι από τις γυναίκες. Αυτή η ομάδα δεν είναι καλύτερη από την άλλη. Οι άνθρωποι δεν είναι ανώτεροι από τα ζώα.
Το κακό υπάρχει. Και όταν το εντοπίσεις μέσα σου ή μέσα σε οποιονδήποτε άλλον, οφείλεις να αναλάβεις την κατάλληλη δράση ανάλογα με τις συνθήκες σου.
Σκέψου καλά πριν πράξεις. Κι αν είναι να τροποποιήσεις τις συμβουλές μου, κάν’ το με προσοχή.
Μείνε στο παρόν.
Προχώρα μπροστά.
Και, επειδή εσύ δεν το θυμάσαι: ήσουν το πιο όμορφο μωρό που γέννησε ποτέ ολόκληρο το σύμπαν. Εγώ το είδα και σε κράτησα στην αγκαλιά μου.
Συνέχισε να το βλέπεις και να αγκαλιάζεις τον εαυτό σου.
---
Αυτό το κείμενο το έγραψα για πρώτη φορά στα αγγλικά στο πλαίσιο της συμμετοχής μου σε ένα Service Pod τον Αύγουστο και το μεταφράζω στα ελληνικά σήμερα καθώς προετοιμάζομαι για έναν καινούργιο χειμώνα.
